• René de Leeuw
  • De allereerste Boeing 747 na het verlaten van de productielijn.

    Boeing

De 'Jumbo Jet' viert 50-jarige verjaardag

SCHIPHOL Vijftig jaar geleden begon een revolutie in de luchtvaart: op 9 februari 1969 maakte de Boeing 747 zijn eerste vlucht. De 'Queen of the Skies' of, minder officieel: 'Jumbo Jet' was de eerste 'widebody' (breedrompvliegtuig). Na vijftig jaar is zij ook op Schiphol nog volop aanwezig.

De vlaggeschepen van de luchtvaart voor lange afstanden waren in de jaren zestig de Boeing 707 en de Douglas DC-8, waarin plaats was voor bijna 200 passagiers. De luchtvaart groeide snel en er waren grotere vliegtuigen nodig. Boeings antwoord was de 747, een luchtreus van 70 meter lang, met een vleugelspanwijdte van bijna 60 meter en een brede romp met ruimte voor tien stoelen naast elkaar en daartussen twee gangpaden.

Er konden tweeëneenhalf keer zoveel passagiers mee als in de 707: ruim 400 en in sommige uitvoeringen wel meer dan 500. De 747 kreeg een klein bovendek, waar zich tevens de cockpit bevindt. Woog een volle 707 rond 140 ton, een 747 maar liefst zo'n 375 ton. De motoren waren groter en krachtiger, maar toch aanzienlijk stiller dan die van eerdere straalvliegtuigen. Mede door de 747 is vliegen massatransport geworden en voor een groot publiek betaalbaar.

MILITAIR Boeing had de 747 midden jaren '60 ontworpen als een vrachtvliegtuig voor de Amerikaanse luchtmacht. Die koos echter voor de concurrent, de Lockheed C-5A Galaxy. Daarmee kreeg Boeing de handen vrij om het militaire ontwerp om te zetten naar een verkeersvliegtuig en dat werd de 747. De opvallende 'bult' vooraan de romp verraadt de militaire voorgeschiedenis. Door de verhoogde cockpit kon de neus scharnierend worden gemaakt en omhoog geklapt om gemakkelijk tanks en ander legermateriaal naar binnen te rijden. Die neus kwam er later alsnog voor vrachtversies van de 747.

PAN AM Na de eerste vlucht op 9 februari 1969 duurde het nog een jaar totdat Pan Am het eerste productietoestel in gebruik nam en er mee begon te vliegen tussen Londen en New York. Pan Am had op 2 juli 1970 ook de primeur op Schiphol. De KLM introduceerde haar eerste 747 in februari 1971. De KLM heeft er door de jaren heen 46 in dienst gesteld, waarbij de eerste toestellen later door modernere versies zijn vervangen. Martinair verkreeg negen 747's, waarvan er nog één in dienst is.

Bij de KLM was de 747 voor veel bestemmingen eigenlijk veel te groot, maar dat heeft de luchtvaartmaatschappij opgelost door te vliegen met zogeheten Combi's. Daarvan is het hoofddek deels ingericht voor passagiers en deels voor vracht. Zo kan, ook naar bestemmingen met een beperkt aanbod van passagiers, toch rendabel worden gevlogen.

TRAGIEK De 747 speelt een grote rol in de geschiedenis van de KLM en Schiphol. Dat is niet zonder tragiek geweest. De KLM raakte betrokken bij het grootste vliegtuigongeluk ooit. Een KLM 747 botste in 1977 op een mistig Tenerife op een zelfde toestel van Pan Am. Er kwamen 583 inzittenden om. Ook is een toestel van de KLM in 1973 drie dagen gekaapt geweest. Een drama voor omwonenden van Schiphol was de Bijlmerramp, waarbij een vracht-Jumbo van El Al twee motoren verloor en neerstortte op een flat in de Bijlmermeer, met 43 doden tot gevolg.

De 747 heeft ook tientallen jaren de lijstjes aangevoerd van vliegtuigen die voor omwonenden van Schiphol de meeste overlast geven. Geluidsmeters pieken nog steeds als er een klimmende 747 over komt.

VERSIES Van de 747 zijn tot dusver 1572 toestellen verkocht. Boeing heeft de luchtreus voortdurend gemoderniseerd en ontwikkelde tal van versies: een ingekorte variant voor extra lange afstanden (747SP), diverse vrachtuitvoeringen, de reeds genoemde Combi's, maar ook militaire varianten en VIP-toestellen zoals de Amerikaanse Air Force One.

Veel vernieuwingen bracht de gemoderniseerde 747-400, die in 1988 voor het eerst vloog. Deze heeft zuiniger en stillere motoren, een digitale cockpit en aerodynamische verbeteringen zoals opstaande vleugeltips (winglets). De derde generatie, de 747-8, vloog voor het eerst in 2010, met een langere romp en ook weer betere motoren. De 747 is veelzijdig. Ze wordt zelfs ingezet bij het blussen van bosbranden en ook is er toestel ingericht als vliegende sterrenwacht met een heuse telescoop aan boord.

GROOTSTE Lange tijd was de 747 het grootste passagiersvliegtuig ter wereld, totdat deze eer in 2007 naar de Airbus A380 ging. Daar kunnen als het moet wel 800 passagiers in. De A380 brengt echter niet het succes dat Airbus ervan verwachtte. Maar maatschappijen hebben ook hun belangstelling voor de 747 verloren.

Er zijn nu tweemotorige vliegtuigen waar ook zo'n 400 passagiers in kunnen en die zijn goedkoper en efficiënter dan viermotorige zoals de 747 en de A380. Boeing heeft maar een handjevol luchtvaartmaatschappijen kunnen interesseren voor de passagiersversie van de 747-8 en die wordt al niet meer gebouwd. Met de vrachtversie gaat het beter, maar de productie staat op een laag pitje. Boeing hoopt dat er behoefte blijft aan de 747 als vrachtvliegtuig, vooral vanwege de scharnierende neus. Daardoor kunnen er ladingen in met onhandige afmetingen die in de meeste andere vliegtuigen niet passen.

EINDE Veel 747-klanten hebben hun Jumbo's nu afgedankt of doen dat binnenkort. Ook bij de KLM is het einde in zicht, zij heeft er nog veertien, waarvan drie vrachttoestellen. De Combi's en passagierstoestellen zullen medio 2020 de vloot verlaten hebben. Op Schiphol komt dan nog incidenteel een passagiers-747 van andere maatschappijen. De drie KLM vrachttoestellen blijven nog wel even, net als vracht-Jumbo's van de concurrentie.

Eén 747 krijgt een vaste plek nabij Schiphol. Deze wordt in het weekeinde van 9 februari, precies vijftig jaar na de eerste vlucht, in de kleuren van Corendon Airlines als blikvanger geplaatst in de tuin van het Corendon Village Hotel in Badhoevedorp.